29 april 1683

Op 7 maai 1683 mosten drie Stannebuurtsters foor 't Nedergerecht ferskine en elk 12 gulden boete betale omdat sij kaatst hadden. 12 gulden doe het nou 'n weerde fan soa'n 800 euro.
In 't boek Kaatsen in St.-Annaparochie - meer dan honderd jaar (1999) skreef ik: ”Ene Jan van Baten, boekhouder van de grietenij het Bildt, bestelde op 22 maart 1683 drie biljetten bij de 'Heer Offesier inhoudende van op Sondagen niet te mogen tappen noch caetsen bij poenen die daertoe staen.' En wat verboden is, komt voor.”
En wat ferboaden is, komt daadwerklik foor, soks is kortleden dúdlik worren út 'n netisy in 'e Bildtse resesboeken die't ôns fertelt dat Claes Berents, ok bekind as Claes Barents, Jacob Pieters en Nicolaas Hammama op sundeg 29 april 1683 in St.-Anne an 't kaatsen weest hewwe. Dus krije wij na 't ferbieden fan kaatsen in maart 1683 al 'n maand later drie overtreders fan ’e gritenijferordening in beeld.
Claes Berents waar wagenmaker in St.-Anne en is geboren in 1661 as ’n seun fan Barent Jacobs, winkelman, koopman en snider in St.-Anne (in ’t oastlike part fan Van Harenstraat 20, nou Plat) en syn tweede frou Hiltie Clases. Claes sou in juny 1685 in ’e nije kerk fan St.-Anne trouwe met Rinsje Cornelis ’t Hoen, ’n dochter fan sirurgijn Cornelis Hendricks ’t Hoen. Claes en Rinsje weunden an ’e brede kant fan ’t Oasteand, och soa waarskynlik achter, dus besúdden Van Harenstraat 42 (nou de winkel fan Meijer), met peerd en wagen beraikber fia de lange Reed (nou Dordtse straat) en met ’e benewagen deur de tunworig ôfsloaten Smoetstaig.
Jacob Pieters sil Jacob Pieters Blauw weze, ’n skipper die’t ok in St.-Anne weunde at-y niet onderweegs waar. Hij is in 1677 hait worren fan dochter Jannechy.
Nicolaas Hammama mot femily weze fan Abraham Jochums Hammama, kúpper in Froubuurt, maar later in St.-Anne en met ’e kracht om ’e úteanden fan ’n hoefizer nander rake te laten, kinne wy de femilybannen meskien soa buge dat se anslútting krije met doomny Haye Jochums Hammama, predikant in Froubuurt en die syn seun Jochum die’t later predikant waar in Marssum. Met dank an Joop Woudstra.
Soa hè wy 343 jaar later drie Stannebuurtsters ’n bitsy te plak fan wie wij wis wete dat se ooit kaatst hè in ’t St.-Anne fan 1683.
Sou de sloop fan ’e ouwe kerk in ’e maaitiid fan 1682 en ’t lêgen fan ’e eerste steen fan ’e nije op 3 april 1683 rúmte geven hè om dêr te kaatsen? Wij wete dat niet. ’t Is maar ’n ferônderstelling.

De kinnis fan froeger gaat met klaine stappys foorút. Ons kinnis fan ’t ferleden is groater worren, in dut gefal fan ’t kaatsen in St.-Anne. En meskien ok wel niet, want at wij ôns kinnis weergeve as ’n ailand en ’e kustlyn stelt wat wy niet wete foor, dan groeit elke keer at ôns kinnis fan ’e kaatshistory toenimt en dus ôns ailandsy groater wort, ok de kustlyn in lingte en dus wort ôns onwetendhyd fan ’t kaatsen groater!
Nou’t ik dut an ’t pepier toefertroud hè, wil soks sêge dat ik geskidenis skriif? Dat ik ’n historikus bin? Ni, wis n’t. Ik skriif maar ’n kollumpy in ’e Bildt.nu, meer niet. Toefallig krij ik fan ’n oud-klant fan ’t gemeentlike argyf (ja, ik hè ’n netwerk) fia ’n meeltsy te horen fan dut kaatsnijs met boetes, fyn ’t interessant, soek in kerkeboeken na meer infermasy en boetseer der ’n ferhaal fan, maar maakt mij soks ’n historikus? Ni, wis n’t. ’t Tilt op fan ’e dorpshistorisy in Nederland. Ok op ’t Bildt is ’t krekt as weunt ’r op elke hoek fan ’e straat wel een. At je ’n pit in ’n fitting draaie, binne je nag gyn inzjinjeur. At je thús ’n aaitsy koke, binne je nag gyn sjef de kwiziin. At je tidens ’n tillefoantsy ’n droedel make, binne je nag gyn Picasso.
Historikus is ’n geskiedkundige, ’n wetenskapper die’t ’t mînslik ferleden bestudeert deur bronnen soa-as argiven, ferhalen en dokuminten te ondersoeken, analiseren en interpreteren om saken die’t plakfonnen in ’t ferleden te rekonstrueren en te ferklaren, en soks te publiseren, faak met ’n spesjalisasy in ’n bepaald tiidperk, regio of onderwerp.
De oplaiding fan ’n historikus bestaat út ’n akedemise stúddy Geskidenis die’t je leert ’t ferleden te analiseren om ’t heden te begripen, en je oplaidt tot ’n breed insetbere ekspêr foor ’n funksy bij de overhyd, in ’t onderwiis, sjoernelistyk, museums of as ondersoeker. De stúddy kombineert brede kinnis fan historise periodes en tema’s met akedemise feerdigheden soa-as kritys dinken en bronne-ondersoek.
Dat is 'n historikus en dat is syn oplaiding. 't Benijt mij hoefeul dorpshistorisy 'n akedemise oplaiding had hè. Dorpshistorikus? Dorpsgek.
Knoop dut maar 's in jim oren: historikus is 'n titel die't je drage mâge na 'n drege stúddy an ’e únnyversiteit en skrive maakt je nag gyn skriver.
Ok ik skriif wel 's faker wat. Ik skreef in myn kollum Alfabet fan 18 maart lêstleden over woorden, tweeklanken en letters. 'n Letter is in 't Ingels 'n brief en 't Ingelse brief is in 't Nederlâns kort. Kort is niet lang en duurt presys 5 menútten en 58,52 sekonden, de tiid die't 'e Noor Sander Eitrem norig had om 'e 5.000 meter tidens de wereldbekerwedstriden hardrijen in Inzell op saterdeg 24 jannewary te folbringen. Had ik in myn kollum fan 7 jannewary l.l. over de wereldrekôrs op 'e fijf kilometer al 'n bitsy foorspeld. Maar dat maakt mij niet 'n waarsêger met 'n glâsne bol.

Douwe Zwart