De ondergang in 1944 fan twee Japânse skippen met ‘n seemansgrâf foor de in St.-Anne geboren KNIL-militêren Hobbe Pars, Anne de Roos en Jan Swart
Leendert Ferwerda
Op maandeg 18 septimber 1944 torpedeerde ‘n Britse onderseeër ‘n Japâns frachtskip. Fracht waar d’r niet an boord, wel 4200 Indonesise dwang-erbaaiers en 2500 kriigsgefangenen met ok Nederlanders, weronder de KNIL-militêren Hobbe Pars, geboren in St.-Anne op 2 febrewary 1894 en Anne de Roos, der geboren op 13 maart 1898.
Werke an spoorweg Sumatra
In de foormalige kaserne fan ‘t 10de infantery bataljon fan ‘t KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger) in Batavia worden deur de Japanners kriigsgefangenen fan ferskillende nasjonaliteiten en legeronderdelen fasthouwen. Op frijdegoffen 15 septimber 1944 worden se na de haven fan Batavia brocht. Der laai ‘n groat Japâns frachtskip. Bij fertrek op saterdeg 16 septimber waren d’r 1100 Nederlânse, weronder 300 KNIL-militêren, 1100 Britse en Amerikaanse kriigsgevangenen en 4200 Javaanse kontrakterbaaiers an boord. De bedoeling waar dat se in Sumatra an de 220 km lange Pekanbaru spoorweg werke souwen.
Torpedo's
Maandeg 18 septimber, de overdâgs na fieren, troffen twee torpedo’s fan de Britse onderseeër HMS Tradewind ‘t skip. Mînsen die’t in see laaien houden hur beet an al wat dreef. ‘t Skip sonk op fyftyn kilometer foor de súdwestkust fan Sumatra. Fan de opfarenden overleefden 5620 deuze skipsramp niet. In de kapel op ‘t Ereveld Loenen is sont 18 septimber 1986 ‘n herinneringsplakette te sien fan de stichting Herdenking Junyo Maru – Sumatra.
Jan Swart ferdronk na ‘t sinken
ânder Japâns skip
Deur ‘t sinken fan ‘n ânder skip de Van Waerdijck, deur de Japanners omdoopt in Harugiku Maru, dat 1174 Japânse kriigsgefangenene na Sumatraferfoerde, ferdronk de in St.-Anne op 29 desimber 1901 geboren Jan Swart.
‘t Skip worde op 26 juny 1944 torpedeerd deur de Britse onderseeër HMS Trucelent. D’r ferdronken 113 Nederlanders, 48 Ingelsen en 12 Austaliërs.
Swart waar in Nederlâns-Indië hoofd fan ‘n kristlike legere skoal en leraar op ‘n landbouskoal en waar op 27 septimber 1928 met ‘n folmacht (hij weunde doe al in Nederlâns-Indië) in Ferwerderadeel troud met de in St.-Anne geboren Rensche Schuringa, doe 26 jaar.
Johannes van der Kerk kwam om ‘t leven
na ‘t sinken fan Hr. Ms. Java
Johannes van der Kerk, geboren in Froubuurt op 22 juny 1914, waar korporaal-masinist op Hr. Ms Java. De Java sonk op 27 febrewary 1942 tidens de Slag in de Javazee, doe’t ’t troffen worde deur ‘n torpedo fan de Japânse krússer Nachi. Fan de 526 opfarenden kwammen 512, weronder Van der Kerk, om ‘t leven.
In St.-Jabik geboren Folkert Bouma stortte in 1944
met gefechtsflygtug del in Frankryk
Op 8 juny 1921 worde in St.-Jabik Folkert ‘Follie’ Bouma geboren. Syn hait en mim waren Geale Bouma, geboren in Froubuurt op 3 maart 1896, en Alberdina Johanna Blom. Nag binnen ‘t jaar ferhuusde de húshouwing na Harlingen. Folkert foetbâlde en kaatste. Hij won met Frans Helfrich en Gerrit Braaksma op 9 augustus 1936 foor Harlingen de Freule in Wommels. In oktober 1939 gong Folkert in militêre dienst en folgde ‘n oplaiding tot fligenier bij de Marine Luchtvaartschool in Vlissingen.
Doe’t de Dútsers op 10 mei 1940 Nederland binnenfielen, flogen de leerlingen in hur S IV op 14 maai na Frankryk. Op 29 maai brocht ‘n boat hur naar Ingeland. De oplaiding worde fortset in Nederlands-Indië. Op 3 septimber 1941 fertrok Folkert met ‘n boat fanút Soerabaia na San Francisco en raisde derna met de train naar Halifax in Kanada. ’t Skip SS Nestor brocht him werom naar Ingeland.
Op 1 april 1942 kreeg Folkert syn flygbrevet en kwam bij ‘t 320 Dutch squadron fan de Royal Air Force (RAF). Dat Costal Command foerde patroelyfluchten út bij de kust fan Ingeland, Noorwegen en Nederland lâns. Ok worden dan Dútse skippen anfâlen. In de seumer fan 1943 worde syn squadron indeeld bij ‘t Bomber Command, dat Dútse doelen in Frankryk anfiel, fooral de lanseerplakken fan de Dútse V-wapens (Vergeltungswaffen).
Fan 6 juny 1944 ôf, D-Day, bombardeerden se ferdedigingspesisys bij de infazystranden en doelen in Normandië. Feul flygtugen met de fier bemanningsleden gongen ferloren. De Mitchel FW 258-G fan Folkert Bouma worde op 19 augustus 1944 boven Normandië deur de Dútse Fluchtabwehskanone (FLAK) raakt en kwam del bij Acqueville. ‘t Waar de fijfde flucht fan Bouma in de Mitchell. Hij had derfoor 41 slaagde oorlogsmissys útfoerd in ‘n Lockheed Hudson.
De omkommen Nederlânse fligeniers, Folkert Bouma, Hugo Jan Hadiwidjojo Seelig, Wilhelmus Antonius Henricus Melissen en Rudolf Langendam, hewwe hur leste rustplak op ‘t Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen.
Herinneringspinning foor opfang kines
út Amsterdam en Den Haag
Deur de foedseltochten had perseneel fan de Bataafsche Petroleum Maatschappij (nou Shell) in Amsterdam kontakten in Frysland. In jannewary 1945 besloat men om kines fan perseneel út Den Haag en Amsterdam in Sneek en omgeving en in Harlingen, Franeker en Tsjum onder te bringen. Ok waar een fan die kines in Beetgummoln.
Met ‘n frachtboat, frachtauto's en bussen worden nachts 470 kines na Frysland broch. Na de oorlog kregen die húshouwings as dank ‘n brônzen herinneringspinning met foorop ‘t wapenskild fan Frysland en Amsterdam en de datum 5-6 sept. 1947 en de tekst:
Aan de Friesche pleegouders en achterop de rândwoorden: en dy sa'n bern ynnimt yn myn namme, dy nimt my yn en Herinnering aan de Kinderuitzending van het Laboratorium Amsterdam der Bataafsche Petr. Mij. Hongerwinter 1944-1945.
