Bildtse tijden
Markante Bildtkers: ’t Hoen, de Heineken van ’t Bildt
Sytse Keizer
Bierbrouwerij op de kaart van Jan Jansz Coster 1571
Op de kaart van Jan Jansz Coster (1571-afbeelding) zijn niet alleen boerderijen en dijkdoorbraken te zien. Als je inzoomt op het centrum van St.-Annaparochie, zie je een zwarte rookpluim uitstijgen boven de kruiskerk van het hoofddorp op ’t Bildt. Het is onmiskenbaar van de bierbrouwerij die daar toen al stond langs de vaart! (nu Van Harenstraat 13, Oosteinde (Smalle Kant)).
’t Hoen en het maken van bier
Hendrik Gerrits ’t Hoen was daar destijds bierbrouwer en zoon Krelis Hindriks ’t Hoen in 1604. In 1718 betaalde Krelis Hindriks ’t Hoen grondpacht aan de kerk- en armvoogden. Zijn bierbrouwerij stond namelijk op de 1 morgen kerkeland, dat de parochie kreeg toegewezen bij de bedijkingsovereenkomst van 1505.
Allemaal bierbrouwers met de naam ’t Hoen, maar zij manifesteerden zich niet alleen als brouwers. Het productieproces voor het maken van bier bestaat ook uit het verbouwen van gerst, wat eerst moet worden gemout. Als informatie over het mouten: "Dat houdt in dat het gerst wordt geweekt in water en vervolgens moet kiemen. Tijdens het kiemen komen enzymen vrij die het zetmeel in het graan omzetten in suikers. Daarna wordt de gekiemde gerst gedroogd in een moutoven. Dit noemen we mouten. Het resultaat is mout, de basisgrondstof voor bier. De mout wordt vervolgens grof gemalen, oftewel geschroot in een moutmolen, Het schroten zorgt ervoor dat de suikers straks goed kunnen oplossen in water. Zonder deze stap zou het brouwsel geen smaak krijgen, dus dit is echt een kwestie van de puntjes op de i zetten."
Het Hoendiep?
Gerrit Adriaensz 't Hoen staat op de kaart van Jan Jansz Coster als boer, later boerderij de Vogel ten noordwesten van de vlasfabriek. Hij leverde de grondstof gerst. Maar ook zijn er boeren met de naam 't Hoen bekend, die boerden langs dezelfde Smalle Kant van St.-Annaparochie, waar de brouwerij stond. De gehele productielijn voor het maken van bier stond trouwens aan die kant, want ook de moutmolen was daar aanwezig nu Primera/eerdere Aldi, zie afbeelding. Deze molen behoorde in 1536 tot de boerderij aan de oostzijde, later in bezit van Cornelis Frericks, ook een 't Hoen.
De naam het Hoendiep zou daar toch ook niet hebben misstaan. In de 19de eeuw was de naam van de brouwerij De Zwaan.
De familie 't Hoen was tevens actief aan het eind van het bierproces: Men was herbergier in St.-Anne. De familie 't Hoen had dus een lange en brede traditie met het maken en verstrekken van het Bildtbier.
www.sytsekeizer.nl, sytse.keizer@gmail.com