Bildtse tijden
Boerderijen op ’t Billând en ’t Bildt (3)
Sytse Keizer
Het jaar 1519 is van belang, toen twee “Hooge Wieren” werden genoemd in de beschrijving van de 450 morgen monnikenland. Het zijn de twee stinsen, die daar in de Westhoek al eerder vóór het verder ophogen van de Oudebildtdijk in 1505 stonden. Ze zijn nog duidelijk te zien op de kaart van Jan Jansz Coster (1571) als een groot gebouw in de vorm van een winkelhaak met een trapgevel. Dit type gebouw was daar in de 15de eeuw ook door de geestelijken op het Oudland neergezet (zie afbeelding 2).
Het typische Bildtse winkelhaaktype komt nog veel voor in de Oost- en Westhoek, dit kan zijn bepaald, beïnvloed door deze stinsen (afbeelding 3).
De monniken bouwden al stinsen en schuren vanaf de 12de eeuw in de buurt van hun abdijen. Deze stinsen waren voorzien van torens, grachten, poorten, valbrug en hadden een verdedigingsfunctie. Verder fungeerden deze bolwerken ook als agrarische bedrijf in vredestijd. De stinsen zijn verwoest, afgebroken of veranderd van functie. Voorlopig zijn er nog drie teruggevonden.
Ik heb in totaal 19 van dergelijke gebouwen van de monniken op genoemde kaart gevonden, stinsen, uithoven met haakse trapgevel. Uit nader onderzoek blijkt dat er een 15-tal hiervan op woonterpen stonden die daar al veel eerder (in elk geval om het jaar 1000 na Chr.) waren aangelegd of ontstaan. Het verschil in hoogte tussen de zeespiegel en het hogere maaiveld maakte dat mogelijk. Maar wanneer en hoe zijn deze terpen dan ontstaan? Afbeelding 1 laat het verloop zien van de hoogte van de zeespiegel door de eeuwen heen langs de kust van Billând, met de transgressie- en regressielijn. De permanente stijging van de zeespiegel is de zogenaamde transgressie, bij het dalen ervan spreekt men van regressie. Verder is aangegeven, hoe de natuur en bewoners de horizon en de verschillende ‘woonlagen' hebben gevormd. De schuren, moesten op de woonterp blijven voor het onderdak brengen van o.a. het vee.
