Bildtse tijden:
Cartografie van 't Bildt
Sytse Keizer - Ouwe-Syl
De schrijver heeft een overzicht gemaakt van kaarten, waarop het Billând en 't Bildt zijn afgebeeld. Tot op dit moment heeft hij zo’n 100 kaarten weten te vinden. Hij zal de volgende weken een klein gedeelte uit de cartografie bespreken van ‘t Bildt: Te beginnen met de oudste kaart van 't Bildt.
De oudste kaart van 't Bildt: Bill Wegen
De vorm van ’t Bildt is niet ontstaan aan de hand van een Vitruviaans ontwerp/model (volgens de verhoudingen van een menselijk lichaam) in 1505. Het oude estuarium van de Middelsee (200-450 en 838-920 na Chr.) is vanaf 920 na Chr., toen de tweede Middelsee droogviel, verder opgebild en drooggelegd door boeren en monniken onder druk van de toen heersende transgressie (stijging) van de zeespiegel. De infrastructuur zoals getekend op de kaart van Drachsdorf (afb. 1) met de zomerdijken Middelweg/Westerdyk en Monnikendijk (later Oudebildtdijk), waterweg Sitkens Rijd (later Holle Rijd, kleine Blikfaart en Blikfaart) en de verbindingswegen Noord-Zuid lag daar al. Deze kaart was in 1504 niet de basis van het ontwerp van ’t Bildt maar een weergave van de situatie van toen. De Oudebildtdijk was geen afsluitdijk, maar had al tussen ca. 1200 en 1505 veel te verduren als verhoogde zomerdijk. De vele omleidingen om oude dijkdoorbraken met wielen zijn daar stille getuigen van. Als de Oudebildtdijk was ontworpen als een afsluitdijk, dan was die veel rechter geweest. Ook monniken waren in die tijd (vanaf de 12e eeuw) in staat tot het realiseren van grote civiele werken. Maar tot het aanleggen van een afsluitdijk in volle zee met sterke getijstromen, zoals die recentelijk zijn gerealiseerd (Zuiderzee en Lauwerszee), was men nog niet in staat. Dit was ook niet nodig want het land was al langzaamaan opgebild, ook tussen andere zomerdijken. Bovendien hield een militair als Drachsdorf zich niet bezig met de aanleg van een dijk maar met concrete, bestaande fysieke wegen voor zijn oorlogsstrategie.
Basis verkaveling Oudbildt.
Met de aanwezigheid van de wegen van Noord-Zuid, is er automatisch de basis gelegd van de verkaveling van het Oudbildt in 8 hoofdstroken, van Dijkshoek tot de Oostrand van Oud Monnikenbildt. Deze zijn o.a.. ook terug te zien op de gekleurde kaart van Schotanus 1718 afb.2
Ik kom hier later nog op terug in mijn volgende publicatie over de verkaveling van 't Bildt.
